ไบโอดีเซล (Biodiesel) หรือ Fatty acid methyl ester (FAME) คือ น้ำมันที่ผลิตมาจากพืช ซึ่งถือเป็น “เชื้อเพลิงทางเลือก” ที่ผลิตได้จากชีวภาพ เช่น ปาล์ม ทานตะวัน ถั่วเหลือง สบู่ดำ มะพร้าว หรือ ผลิตมากจากไขมันสัตว์หรือน้ำมันที่ผ่านการใช้งานแล้วซึ่งเป็นสารจำพวกไตรกลีเซอไรด์ ก็สามารถนำมาผลิตไบโอดีเซลได้โดยนำมาผ่านกระบวนการทางเคมี
เริ่มจากขั้นตอนแรก คือ การนำน้ำมันพืชบริสุทธิ์มาผ่านกระบวนการทางเคมี ที่เรียกว่า ปฏิกิริยาทรานส์เอสเทอริฟิเคชั่น (Transesterification) ด้วยการเติมสารตระกูลแอลกอฮอล์ เช่น เมทานอล (Methanol) และสารเร่งปฏิกิริยา จะได้เป็นไบโอดีเซล และกลีเซอรอล จากนั้นขั้นตอนสุดท้ายให้ทำการแยกกลีเซอรอลออก ก็จะได้ไบโอดีเซลให้บริสุทธิ์ที่สามารถนำไปใช้งานได้
นั่นก็เป็นเพราะว่าในปัจจุบัน น้ำมันที่ใช้กันอยู่อย่างน้ำมันดีเซล เกิดจากการทับถมของซากพืชซากสัตว์เป็นเวลาหลายล้านปี หรือที่เรียกกันว่า เชื้อเพลิงฟอสซิล (Fossil Fuel) ที่ใช้แล้วหมดไป ไม่สามารถทดแทนหรือหมุนเวียนได้ ซึ่งต่างจากไบโอดีเซลที่ผลิตมาจากพืช เช่น ปาล์ม ทานตะวัน ถั่วเหลือง เรพซีด (Rapeseed)
และเมื่อได้ผลิตภัณฑ์ไบโอดีเซลออกมาก็ได้มีการใช้งานไบโอดีเซลโดยเริ่มในปี พ.ศ. 2551 ที่มีชื่อว่าน้ำมัน B2 ด้วยการผสมไบโอดีเซลลงในน้ำมันดีเซล หรือนั่นก็คือใน 100 % ของน้ำมัน B2 จะมี 2% Biodiesel, 98% Petrodiesel และพัฒนามาเรื่อย ๆ จนมาถึง B10 หรือ 10% Biodiesel และ 90% Petrodiesel ในปัจจุบัน
เนื่องจากภูมิประเทศและภูมิอากาศที่แตกต่างกัน ทำให้แต่ละพื้นที่มีพืชเศรษฐกิจที่ใช้ผลิตไบโอดีเซลแตกต่างกัน จึงส่งผลให้คุณสมบัติของไบโอดีเซลที่ได้มีความแตกต่างกัน ทำให้การตรวจสอบในแต่ละด้านต้องเลือกใช้มาตรฐานให้เหมาะสม เช่น มาตรฐาน ASTM D6751 ใช้กับไบโอดีเซลที่ผลิตจากถั่วเหลือง หรือ มาตรฐาน EN 14214 ใช้กับไบโอดีเซลที่ผลิตจากน้ำมันคาโนลา
โดยน้ำมันไบโอดีเซลในประเทศไทยผลิตมาจากปาล์มเป็นหลัก ซึ่งมีคุณสมบัติที่น่าสนใจ คือ มีอัตราส่วนปริมาณกรดไขมันอิ่ม (Saturated fatty acid) และกรดไขมันไม่อิ่มตัว (Unsaturated fatty acid) แตกต่างกับพืชชนิดอื่น ๆ ดังนั้นการกำหนดมาตรฐานในไทย จึงจำเป็นต้องอ้างอิงมาตรฐานทั้ง ASTM และ EN พิจารณาร่วมกัน ถึงจะได้ประโยชน์สูงสุด
อีกทั้งประเทศไทยยังมีกรมธุรกิจพลังงาน ภายใต้กระทรวงพลังงาน ที่ดำเนินการจัดประชุมในโครงการ “B100 Laboratory Correlation Program” ซึ่งก็คือ การรวบรวมองค์กร ทั้งผู้ผลิตไบโอดีเซล และผู้ให้บริการทดสอบตัวอย่างน้ำมันไบโอดีเซล ทั้ง 16 หน่วยงานมาเป็นผู้ร่วมทดสอบ เพื่อสร้างทิศทางการทดสอบไบโอดีเซลในประเทศไทยให้เป็นไปในแนวทางเดียวกัน อย่างแม่นยำ และน่าเชื่อถือ
บทความนี้จะสมบูรณ์ไม่ได้เลยหากขาดผู้เชี่ยวชาญทางด้านไบโอดีเซลมาเป็นผู้ให้ความรู้ในงานสัมมนา “Exploring Research Challenges and Opportunities in Biodiesel Development”
เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2566 ที่ห้องประชุม MR210 BITEC BANGNA
โดยทางบริษัทขอขอบคุณวิทยากรจากทั้ง 3 องค์กรชั้นนำที่มาให้ความรู้ในครั้งนี้
A dedicated team driven by innovation and sustainable chemistry, led by the Product Specialist Team in collaboration with the Marketing Team, sharing reliable and practical insights to inspire learning and support scientists, researchers, and industry professionals.
