ความหมายของ MSDS หรือเอกสารข้อมูลความปลอดภัย คืออะไร ?

หลาย ๆ คน อาจจะเคยได้ยิน หรือรู้จักเอกสาร MSDS กันมาบ้าง แต่รู้หรือไม่ว่าแม้จริงแล้วเอกสาร MSDS คืออะไร ? มีไว้เพื่ออะไร ?

ในบทความนี้ เอเพกซ์ เคมิเคิล จะพาทุกคนมาเจาะลึกข้อมูล MSDS หรือ Material Safety Data Sheet และเหตุผลที่เอกสารนี้เป็นสิ่งสำคัญในอุตสาหกรรมเคมี รวมถึง การใช้งานสารเคมีอย่างถูกวิธี รวมถึงการจัดเก็บรักษา การป้องกันอันตรายการรักษาความปลอดภัย และการปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อเกิดอุบัติเหตุอีกด้วย

ความหมาย และความสำคัญของ MSDS

MSDS นั้นเป็นเอกสารที่ผู้ใช้งานสารเคมีใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติงาน โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับคุณสมบัติ วิธีการจัดการ และการแก้ไขปัญหาของสารเคมี แต่ละหัวข้อจะมีข้อมูลที่สำคัญแตกต่างกัน ดังนี้

1. ความปลอดภัยทางสุขภาพ : เอกสารจะระบุข้อมูลความปลอดภัยและคำแนะนำเพื่อใช้งานสารเคมีอย่างปลอดภัย อยู่ในหัวข้อที่ 2 (Hazards Identification)

2. การรับมือเหตุฉุกเฉินและปฐมพยาบาล : เนื่องจากสารเคมีแต่ละชนิดมีความอันตรายต่างกัน ข้อปฏิบัติในการรับมือกับอุบัติเหตุและการปฐมพยาบาลเบื้องต้นของแต่ละสารเคมีจะอยู่ในหัวข้อที่ 4 (First Aid Measures) และหัวข้อที่ 6 (Accidental Release Measures)

3. การจัดเก็บเคมีภัณฑ์ : การจัดเก็บที่ถูกต้องส่งผลต่อคุณภาพและความเสถียรของสารเคมี รายละเอียดเกี่ยวกับการจัดเก็บสามารถดูได้ในหัวข้อที่ 7 (Handling And Storage) และหัวข้อที่ 9 (Physical And Chemical Properties)

ดังนั้น MSDS (Material Safety Data Sheet) หรือ SDS (Safety Data Sheet) คือ เอกสารสำคัญที่จะมีข้อมูลความปลอดภัยของสารเคมี ซึ่งมีข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับคุณสมบัติ ความเป็นอันตราย และขั้นตอนการจัดการให้แก่ผู้ใช้งานเพื่อให้สามารถใช้สารเคมี หรือเคมีภัณฑ์ได้อย่างปลอดภัย โดยในหัวข้อของความปลอดภัยสามารถแบ่งเป็น 16 หัวข้อหลักได้

Tips : แต่ก่อนจะไปดูว่า MSDS ทั้ง 16 ข้อมีรายละเอียดอะไรบ้าง เอเพกซ์ เคมิเคิล จะมาบอก "6 ข้อที่ควรโฟกัส" ที่เพียงอ่าน 6 หัวข้อนี้ ก็สามารถใช้สารเคมีอย่างถูกต้องแล้ว

6 หัวข้อ MSDS สำคัญที่ทุกคนควรรู้ !

จากทั้งหมด 16 หัวข้อของ MSDS จะมีหัวข้อที่ผู้ใช้งานสารเคมีควรรู้ทั้งหมดด้วยกัน 6 หัวข้อ(Section) เนื่องจากหัวข้อเหล่านี้จะช่วยทุกท่านให้ใช้สารเคมีได้อย่างปลอดภัยในทุกด้านตั้งแต่การเริ่ม จนถึงการกำจัดสารหลังใช้งาน

• Section ที่ 1 Product and Company Identification : ข้อมูลเกี่ยวกับสารเคมี

• Section ที่ 2 Hazards Identification : ความเป็นอันตรายของสารเคมี

• Section ที่ 4 First Aid Measures : วิธีปฐมพยาบาล

• Section ที่ 7 Handling And Storage : วิธีการเก็บรักษาสารเคมี

• Section ที่ 9 Physical And Chemical Properties : คุณสมบัติของสารเคมี

• Section ที่ 13 Disposal Considerations : การกำจัดสารเคมีหลังใช้

ตัวอย่างเอกสาร MSDS ฉบับเต็ม สามารถคลิ๊กดูฉบับเด็มได้ ที่นี่

รายละเอียดของ MSDS ทั้ง 16 หัวข้อ

ข้อที่ 1 ข้อมูลเกี่ยวกับสารเคมี และบริษัทผู้ผลิต (Product and Company Identification) 
จะมีรายละเอียดของข้อมูลประกอบด้วย

• Product name / Product Description : ชื่อสารเคมี

• Catalog No. : รหัสสินค้าสารเคมีของทางผู้ผลิต

• Synonym : ชื่ออื่นที่เรียกสารเคมีตัวเดียวกัน

• Recommended Use : คำแนะนำการใช้งานสารเคมี โดยอาจมีการระบุเป็นการใช้งานทั่วไปในห้องปฏิบัติการ หรือลักษณะการใช้เฉพาะงาน

• Uses advised against : รายละเอียดการชี้แจงและยืนยันว่าไม่มีการใช้สารตั้งต้นในการผลิตที่ขัดต่อกฎหมายการควบคุม

• Details of the supplier of the safety data sheet : รายละเอียดบริษัทผู้ผลิต โดยมีการระบุข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เช่นที่อยู่ หมายเลขโทรศัพท์ รวมถึงอีเมลของผู้ผลิต
  
  

ข้อที่ 2 ข้อมูลระบุความเป็นอันตราย (Hazards Identification)
จะมีรายละเอียดของข้อมูลประกอบด้วย

• Classification of the substance or mixture  : ประเภทของสารเคมีซึ่งประกอบด้วย Physical hazards, Health hazards และ Environment hazards

• Label Element : สัญลักษณ์แสดงอันตรายของระบบ GHS

• Signal Word : คำที่ใช้เพื่อบ่งชี้ระดับความรุนแรงของความเป็นอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นได้ และเตือนผู้อ่านถึงความเป็นอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้ 

• Hazard statements : ข้อความระบุลักษณะความเป็นอันตรายของสารเคมี

• Precautionary Statement : ข้อควรปฏิบัติสำหรับการใช้สารเคมี

• Other Hazards : อันตรายเพิ่มเติม

• NFPA (National FireProtection Association) : สัญลักษณ์เตือนภัยส่วนบุคคล เพื่อให้ผู้ใช้งานทราบทราบว่าวัสดุนั้นเป็นอันตรายชนิดใด สามารถใช้บ่งบอกระดับความอันตราย ซึ่งถ้าหากตัวเลขสูง สารนั้นจะมีความเป็นอันตรายสูง

ข้อที่ 3 ส่วนประกอบและข้อมูลเกี่ยวกับส่วนผสม (Composition, Information on Ingredients)

• Substance : แสดงองค์ประกอบของสารเคมี พร้อมระบุหมายเลข CAS ของส่วนผสมทุกตัว เพื่อความสะดวกต่อการหาข้อมูลสาร

ข้อที่ 4 มาตราการปฐมพยาบาล (First Aid Measures)

• Description of first aid measures : วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นหลังจากเกิดการสูดดมสารเคมี ผิวหนังสัมผัสสารเคมี หรือรับประทานสารเคมี เป็นต้น
• Most important symptoms and effect, both acute and delayed : อาการและผลกระทบที่สำคัญ ทั้งแบบเฉียบพลัน และเกิดภายหลัง
• Indication of any immediate medical attention and special treatment needed : บอกการรักษาพยาบาลทันทีและการรักษาพิเศษที่จำเป็น

ข้อที่ 5 มาตรการผจญเพลิง (Fire Fighting Measures)

• Extinguish media : ข้อมูลการดับเพลิงเกี่ยวกับรายละเอียดวัสดุที่เหมาะสมและไม่เหมาะสมในการดับไฟ
• Special hazards arising from the substance or mixture : อันตรายพิเศษที่เกิดจากสารเคมี
• Advice for firefighters : คำแนะนำสำหรับนักดับเพลิง

ข้อที่ 6 มาตรการจัดการเมื่อมีการรั่วไหลของสารโดยอุบัติเหตุ (Accidental Release Measures)

• Personal Precautions, Protective Equipment and Emergency Procedures : แสดงข้อควรระวัง อุปกรณ์ป้องกันอันตราย และขั้นตอนการปฏิบัตงานฉุกเฉิน
• Environmental precautions : ข้อควรระวังด้านสิ่งแวดล้อม 
• Methods and materials for containment and cleaning up : วิธีการและวัสดุสำหรับกักเก็บและทำความสะอาด
• Reference to Other Section : อ้างอิงถึงหัวข้ออื่นๆ

ข้อที่ 7 ข้อปฏิบัติการใช้และการเก็บรักษา (Handling And Storage)

• Precautions of Safe Handling : ข้อควรระวังในการขนถ่าย เคลื่อนย้าย ให้ทำอย่างปลอดภัย

• Conditions for safe storage, including any incompatibilities : สภาวะการเก็บรักษาอย่างปลอดภัย รวมถึงข้อห้ามในการเก็บร่วมกับสารที่ไม่สามารถเก็บร่วมกันได้ 

• Specific Ends Uses : สถานที่การใช้งานที่จำเพาะ

ข้อที่ 8 การควบคุมการสัมผัสและป้องกันภัยส่วนบุคคล (Exposure Controls, Personal Protection)

• Control Parameter : ค่าขีดจำกัดในการสัมผัสสารเคมีสำหรับผู้ปฏิบัติการ

• ACGIH – Biological Exposure Indices : มาตรฐานตัวบ่งชี้ทางชีวภาพสำหรับประเมินการสัมผัสสารเคมีในคนทำงาน

• Exposure Engineering Controls :การควบคุมทางวิศวะที่เหมาะสม

• Personal protective equipment : อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลที่ต้องใช้ เช่น อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล (PPE) 

• Hygiene Measures : มาตราการตามสุขอนามัย เช่น คำแนะนำให้ล้างมือหลังสัมผัสสารเคมี

• Environment exposure controls : ข้อกำหนดการสัมผัสของสารเคมีกับสิ่งแวดล้อม 

• Information on basic physical and chemical properties :คุณสมบัติทางกายภาพและทางเคมีของสารเคมีหรือเคมีภัณฑ์ เช่น สถานะของสาร สมบัติการละลาย น้ำหนักโมเลกุล เป็นต้น

ข้อที่ 9 ความเสถียรและความไวต่อการเกิดปฏิกิริยา (Stability And Reactivity)

• Reactive : การเกิดปฏิกิริยาของสาร

• Chemical stability : สภาวะที่เสถียรของสาร 

• Possibility of hazardous reactions : ความเป็นไปได้ในการเกิดปฏิกิริยาอันตรายของสาร

• Conditions to avoid : สภาวะที่ควรหลีกเลี่ยง

• Incompatible materials : วัสดุที่ควรหลีกเลี่ยง เนื่องจากวัสดุต่างๆอาจทำให้สารเคมีเกิดปฏิกิริยาอันตราย หรือเสื่อมสภาพ เช่น น้ำ อากาศ

• Hazardous decomposition products : สารอันตรายที่เกิดจากการสลายตัวของสารนั้น ๆ 

ข้อที่ 10 ข้อมูลด้านพิษวิทยา (Toxicological Information)

• Information on hazard classes defined in regulation (EC) No 1272/2008 : ข้อมูลเกี่ยวกับประเภทความเป็นอันตรายตาม Regulation (EC) No 1272/2008

ข้อที่ 11 ข้อมูลด้านระบบนิเวศ (Ecological Information)

• Ecotoxicity effects : ความเป็นไปได้ของผลกระทบที่เกิดต่อแวดล้อมและสัตว์ต่างๆ

• Persistence and degradability : การเปลี่ยนแปลง ความสามารถในการสลายตัวของสารเคมีหรือเคมีภัณฑ์ในสิ่งแวดล้อม

• Bioaccumulation potential : ศักยภาพในการสะสมทางชีวภาพ

• Mobility in soil : การเคลื่อนย้ายในดิน

• Ozone Depletion Potential : ปริมาณของสารที่สามารถทำลายชั้นโอโซนในชั้นบรรยากาศได้

ข้อที่ 12 มาตราการกำจัดกาก หรือสารที่เหลือใช้ (Disposal Considerations)

• Disposal methods : วิธีการกำจัดของเสียจากสารเคมีและเคมีภัณฑ์ที่เหมาะสม
• Waste from Residues/Unused Products : ของเสียที่ถูกจัดเป็นประเภทอันตราย จะถูกกำจัดตาม Wastes Control Act

• Specify disposal containers and methods: วิธีการกำจัดบรรจุภัณฑ์ที่ปนเปื้อนสารนั้น ๆ 

• Empty Container Warning : คำเตือนเกี่ยวกับภาชนะบรรจุที่ใช้หมดแล้ว

• วิธีการเคลื่อนย้ายสารอย่างปลอดภัย

ข้อที่ 13 ข้อมูลสำหรับการขนส่ง (Transport Information)

• ข้อมูลการขนส่ง เช่น หมายเลข UN 
• Road and Rail Transport : ข้อมูลการขนส่งทางบก

• IATA : ข้อมูลการขนส่งทางอากาศ 

• IMDG/IMO : ข้อมูลการขนส่งทางทะเล

ข้อที่ 14 ข้อมูลที่เกี่ยวกับข้อกฏหมาย (Regulatory Information)

• Safety, health and environmental regulations / legislation specific for the substance or mixture

• ข้อมูลเกี่ยวกับข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อกับหน่วยงานราชการ

• ปริมาณที่จัดเก็บได้ในสถานที่

ข้อที่ 15 ข้อมูลอื่นๆ (Other Information)

• ข้อมูลอื่นๆเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ เช่น คำแนะนำในการฝึกฝน
• ข้อกำจัดในการใช้งาน หรือการใช้ที่ไม่เหมาะสม

MSDS สามารถค้นหาได้จากที่ไหน ?

คำตอบก็คือ MSDS สามารถหาได้จาก 2 แหล่งด้วยกัน ได้แก่

• Manufacturer or Supplier Websites : โดยทั่วไปทางผู้ผลิตจะมีเอกสาร SDS ควบคู่มากับสารเคมีที่ผลิตมาเพื่อความสะดวกของลูกค้าแต่ในบางบริษัทอาจต้องทำการติดต่อผู้ผลิตเพื่อขอเอกสาร SDS 
• Online SDS Databases : หากต้องการเอกสาร SDS สามารถหาได้ทางเว็บไซต์เหล่านี้ โดยการใส่ชื่อสารเคมี หรือ CAS Number. ของสารเคมี

  • MSDSonline

  • ChemWatch

  • Thermofisher

  • LobaChemie
    

MSDS ย่อมาจาก Material Safety Data Sheet และ SDS ย่อมาจาก Safety Data Sheet คือ  เอกสารที่แสดงข้อมูลเฉพาะของสารเคมีแต่ละตัวเกี่ยวกับลักษณะความเป็นอันตราย ความเป็นพิษ วิธีใช้ การเก็บรักษา การขนส่ง การกำจัดและการจัดการอื่นๆ เพื่อให้การดำเนินการเกี่ยวกับสารเคมีเป็นไปอย่างถูกต้องและปลอดภัย

แต่แตกต่างกันที่ MSDS เป็นชื่อที่เรียกมาตั้งแต่แรก ซึ่งข้อมูลขึ้นอยู่กับแต่ละประเทศต่างกันออกไป โดยไม่มีการกำหนดหัวข้อ เกณฑ์ต่าง ๆ ให้เป็นระบบเดียวกัน จึงเกิดปัญหาสื่อสารไม่ตรงกัน ดังนั้นจึงมีการพัฒนาระบบ GHS ขึ้นมาใช้ให้เหมือนกันทั่วโลก เพื่อง่ายต่อการสื่อสาร และได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น SDS ที่มีหัวข้อทั้งหมด 16 หัวข้อและเหมือนกันทั่วโลก

เอเพกซ์ สรุปให้!

Safety Data Sheet หรือ SDS ถือเป็นเอกสารที่สำคัญสำหรับผู้ใช้สารเคมี เนื่องจากมีข้อมูลเกี่ยวกับความปลอดภัยในการใช้สารเคมี รวมถึงการนำเอกสารเหล่านี้ไปวางแผนดูแลและป้องกันอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น โดยมีรายละเอียดทั้งหมด 16 หัวข้อในเอกสาร ซึ่งในแต่ละข้อมีความสำคัญที่แตกต่างกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของผู้ใช้งาน 

Reference

• National Research Council of Thailand. (n.d.). Material Safety Data Sheet. Retrieved from http://esprel.labsafety.nrct.go.th/content.asp?ID=227

• Jorpor Today. (n.d.). Safety Data Sheet. Retrieved from https://www.jorportoday.com/safety-data-sheet/

• National Research Council of Thailand. (n.d.). Material Safety Data Sheet. Retrieved from http://esprel.labsafety.nrct.go.th/content.asp?ID=345

• EN Technology. (n.d.). SDS (Safety Data Sheet). Retrieved from https://www.en-technology.com/sds-safety-data-sheet/

---------------------------------------------------------------------------------
หากสนใจผลิตภัณฑ์ สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ Apex Chemicals

Tel : 02-038-9999

Email : info@apexchemicals.co.th 

Line : @ApexChemicals