เคยสงสัยมั้ยว่า ในห้องแล็บมีขวดแก้วทรงกระบอกหน้าตาแปลกๆ เต็มไปหมด ขวดเหล่านี้มีหน้าที่อะไรกันนะ ? วันนี้เราจะมาไขความลับของ “ขวดวัดปริมาตร” (Volumetric Flask) อุปกรณ์สุดสำคัญในการวัดปริมาตรของเหลวให้เป๊ะสุด ๆ ไปดูกันเลย !
Volumetric Flasks ขวดแก้ววัดปริมาตร หรือบ้างก็เรียกว่าขวดปรับปริมาตร เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในห้องปฏิบัติการเคมีเพื่อเตรียมสารละลายที่มีความเข้มข้นแน่นอน มีลักษณะเป็นขวดรูปทรงกลมคอแคบ ที่คอของขวดจะมีเส้นบอกระดับ ซึ่งใช้ในการวัดปริมาตรที่แน่นอนของสารละลาย
การใช้งาน Volumetric Flasks นั้นง่ายมาก เพียงแค่เติมสารละลายลงไปจนถึงขีดบอกปริมาตร (Score mark) ที่กำหนดบนคอของขวด ตรวจสอบให้แน่ใจว่าสายตาอยู่ในระดับเดียวกับเส้นบอกระดับ และระวังไม่ให้มีฟองอากาศ หรือของแข็งตกค้างอยู่ในของเหลว เพราะจะทำให้การวัดปริมาตรไม่แม่นยำ
โดย Volumetric flask มีวัตถุประสงค์การใช้งานอยู่ 2 แบบหลักๆ คือ
ใช้ในการเตรียมสารละลาย : เติมสารละลายหรือของเหลวลงในขวดจนถึงขีดบอกปริมาตรที่ต้องการ
ใช้ในการอ่านปริมาตร : การอ่านปริมาตรของเหลวใสให้อ่านที่ส่วนโค้งล่างของผิวของเหลว (meniscus) ที่สัมผัสกับขอบบนของขีดกำหนดปริมาตร โดยสายตาของผู้อ่านต้องอยู่ระดับเดียวกับส่วนโค้งล่างของผิวของเหลว
มาดูกันว่าสัญลักษณ์ต่าง ๆ ที่อยู่บนเครื่องแก้วนั่นหมายถึงอะไรบ้าง
Score mark - ขีดบอกปริมาตรสีชา
ขีดบอกปริมาตรจะเป็นสีชา ซึ่งถูกสลักลงบนเนื้อแก้วของขวด เพื่อให้เห็นได้ชัดเจนและอ่านง่าย ช่วยให้การวัดปริมาตรมีความแม่นยำ
Manufacturer - ระบุชื่อผู้ผลิต
ชื่อบริษัทผู้ผลิตขวด Volumetric Flask การเลือกผู้ผลิตที่น่าเชื่อถือจะช่วยให้เรามั่นใจในคุณภาพและความแม่นยำของขวด เช่น Volumetric flask ของ Borosil
Calibration TC, In - ประเภทเครื่องแก้ว
ตัวย่อ In บนเครื่องแก้ววัดปริมาตรชนิดสอบเทียบสำหรับบรรจุของเหลว (To Contain) มีอักษรย่อ TC หรือ In ใช้สำหรับการเตรียมสารละลายมาตรฐาน
Temperature - ระบุอุณหภูมิในการ Calibrate
อุณหภูมิที่ใช้ในการ Calibrate ขวด Volumetric Flask จะถูกระบุไว้ โดยปกติจะอยู่ที่ 20°C เพื่อให้การวัดมีความแม่นยำ
Standards - ระบบมาตรฐานการตรวจวัดแบบ ASTM
การเลือกขวด Volumetric Flask ที่ผ่านมาตรฐาน ASTM นั้น มีความสำคัญอย่างมากสำหรับการใช้งานในห้องปฏิบัติการที่ต้องการความแม่นยำสูง เช่น การวิเคราะห์ทางเคมี
Stopper size - ระบุขนาดของจุกปิด
จุกปิดขวด Volumetric Flask มีหน้าที่สำคัญในการป้องกันการรั่วซึมของของเหลวออกจากขวด ขนาดของจุกปิดจะต้อง พอดีกับปากขวด เพื่อให้มั่นใจได้ว่าขวดปิดสนิท ผู้ใช้งานสามารถดูขนาดจุกปิดได้จาก ตัวเลขที่ระบุบนขวด
Nominal Capacity - ระบุปริมาตรของขวด
ปริมาตรบรรจุของขวด Volumetric Flask จะระบุ ปริมาตรสูงสุดของของเหลว ที่ขวดสามารถบรรจุได้ ปริมาตรนี้จะ ระบุชัดเจนบนตัวขวด โดยหน่วยมิลลิลิตร (mL)
Tolerance - ระบุค่าความคลาดเคลื่อนสูงสุดในการวัดที่ยอมรับได้
Tolerance คือช่วงค่าเบี่ยงเบนในการวัด โดยประเภทของเครื่องแก้วถูกแบ่งออกเป็น Class A และ Class B ซึ่งขวด Class A จะมีค่าความคลาดเคลื่อนน้อยกว่า Class B จึงทำให้การวัดมีความแม่นยำสูงกว่านั่นเอง
Class Certified - ระดับคุณภาพเครื่องแก้ว
เครื่องแก้ววัดปริมาตร จะแบ่งตามระดับชั้นคุณภาพ (Class) ได้ 2 ระดับตามความแม่นยำ (accuracy) คือ Class A และ Class B ซึ่งถูกกำหนดด้วย ค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ (tolerance)
โดย Volumetric flask ของ Borosil นั้น ทำจากแก้ว Borosilicate 3.3 Type I Class A เนื้อแก้วหนา ใส เรียบเนียน มีความแข็งแรงทนทาน ทนทานต่อความร้อนและการกัดกร่อนของสารเคมี ขีดวัดปริมาตร Scoring mark ถูกสลักลงบนเนื้อแก้วโดยใช้ระบบคอมพิวเตอร์เล็งแสงเลเซอร์กำหนดขีดปริมาตร และใช้เพชรตัดวนเป็นวงรอบ ปราศจากปัญหาขีดวัดปริมาตรเลือนหายหรือหลุดออก
Q : แล้วนอกจากตัวย่อ In ที่อยู่บนวัดปรับปริมาตรแล้วนั้น รู้หรือไม่ว่ายังมี TC / TD หรือ Ex อยู่อีกด้วย
แล้วตัวย่อที่กล่าวมาเหมือน หรือแตกต่างกันอย่างไร ?
ตัวย่อบนเครื่องแก้ววัดปริมาตรในห้องปฏิบัติการ จะแบ่งตามวิธีการสอบเทียบ ออกเป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้
Tips! : เครื่องแก้วจากแบรนด์ Borosill นั่นระบุว่าทำจากแก้ว Borosilicate 3.3 Type I Class A แล้วเคยสงสัยมั้ยว่า “Type I” คืออะไร เอเพกซ์จะบอกให้..
ทั่วไปสามารถแบ่ง ประเภทเครื่องแก้ว (Type of glass) ได้จากวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตแก้ว โดยแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ๆ ได้แก่
ก่อนใช้งาน
ตรวจสอบสภาพขวดก่อนใช้งาน : ตรวจดูว่าขวดปริมาตรไม่มีรอยร้าวหรือสิ่งสกปรกใดๆ รอยร้าวหรือสิ่งสกปรกอาจส่งผลต่อความถูกต้องของการวัด
หลังใช้งาน
การล้างขวด : ล้างขวดปริมาตรด้วยน้ำกลั่น และทำให้แห้งสนิทก่อนใช้งานเสมอ โดยจะช่วยขจัดสิ่งสกปรก และสารเคมีตกค้างที่อาจส่งผลต่อความเข้มข้นของสารละลาย หรือสามารถใช้อะซิโตนในการกลั้วล้าง และรอให้แห้งก็ได้
แต่ข้อควรระวังคือ ห้ามใช้แปรงในการล้างขวดวัดปริมาตร เพราะจะทำให้การวัดปริมาตรมีความคาดเคลื่อน
หากสนใจผลิตภัณฑ์ สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ Apex Chemicals
Tel : 02-038-9999
Email : info@apexchemicals.co.th
Line : @ApexChemicals
A dedicated team driven by innovation and sustainable chemistry, led by the Product Specialist Team in collaboration with the Marketing Team, sharing reliable and practical insights to inspire learning and support scientists, researchers, and industry professionals.
